Zapalenie ucha środkowego

Karolina Duda Avatar

6 min czytania

Gabinet pediatryczny z otoskopem na tacy obok kozetki

Zanim przeczytasz

Zapalenie ucha środkowego to stan zapalny przestrzeni za błoną bębenkową, który zwykle pojawia się po przeziębieniu i najczęściej dotyczy małych dzieci. Rozpoznaje je lekarz podczas badania ucha. Przy łagodnym przebiegu wystarcza leczenie przeciwbólowe i obserwacja, a antybiotyk lekarz zaleca przy ciężkim przebiegu lub czynnikach ryzyka. Ból ucha u niemowlęcia, wyciek albo brak poprawy to powód do wizyty tego samego dnia.

  • Dlaczego: infekcja górnych dróg oddechowych zaburza pracę trąbki słuchowej
  • Liczby: 3 epizody w 6 miesięcy albo 4 w roku to postać nawracająca
  • Jak: lekarz ocenia ucho otoskopem, badania krwi są zwykle zbędne
  • Uwaga: wyciek z ucha, niedosłuch lub brak poprawy to powód do kontroli

Czym jest zapalenie ucha środkowego?

Ucho środkowe leży za błoną bębenkową i tworzy małą, wypełnioną powietrzem jamę. Trąbka słuchowa (trąbka Eustachiusza) łączy tę jamę z jamą gardła. Trąbka wyrównuje ciśnienie po obu stronach błony i odprowadza płyn, który w uchu się gromadzi. Gdy przestaje działać, w jamie zalega wydzielina, a w niej łatwo rozwija się infekcja.

Nie myl go z dwoma innymi chorobami. Zapalenie ucha zewnętrznego dotyczy przewodu słuchowego i zwykle boli przy dotyku małżowiny. Ucho wewnętrzne odpowiada za równowagę, więc jego choroby dają przede wszystkim zawroty głowy i szum.

Jakie są rodzaje zapalenia ucha środkowego?

Lekarze dzielą zapalenie ucha środkowego na cztery postacie, które różnią się przebiegiem i czasem trwania.

Rodzaj Co to Czym się wyróżnia
Ostre (OZUŚ) Nagła infekcja jamy bębenkowej Nagły początek, często po przeziębieniu
Nawracające 3 epizody OZUŚ w 6 miesięcy albo 4 w ciągu roku Kolejne infekcje przedzielone okresami zdrowia
Z wysiękiem (wysiękowe, glue ear) Płyn za błoną bębenkową bez ostrych objawów Niedosłuch przewodzeniowy, często bez bólu
Przewlekłe Długotrwały stan zapalny ucha środkowego Ryzyko perlaka, niedosłuchu i powikłań

Skąd się bierze i kto choruje najczęściej?

Zwykle zaczyna się od infekcji wirusowej górnych dróg oddechowych. Obrzęk błony śluzowej zaburza pracę trąbki słuchowej, a to ułatwia bakteriom przedostanie się do ucha środkowego.

Choroba dotyczy głównie dzieci. Do ukończenia 7. roku życia przechodzi ją co najmniej raz 93% z nich, a w pierwszych dwóch latach życia blisko 70% (info-med.pl, termedia.pl). Najczęściej chorują niemowlęta w drugiej połowie pierwszego roku i w drugim roku życia, a zachorowań jest więcej jesienią i zimą.

Ryzyko rośnie, gdy:

  • dziecko chodzi do żłobka lub przedszkola,
  • jest karmione sztucznie,
  • mieszka w domu, w którym pali się tytoń,
  • zapalenia ucha występowały w rodzinie.

Czy zapalenie ucha środkowego dotyczy też dorosłych?

Tak, ale zdarza się znacznie rzadziej. Ryzyko zwiększają palenie, alergie i zmiany ciśnienia, a opis objawów u dorosłych znajdziesz w artykule o objawach zapalenia ucha.

Po czym poznać zapalenie ucha środkowego?

Najczęstszy objaw to ból ucha, często pulsujący. Gorączka towarzyszy chorobie nie zawsze: występuje u około co czwartego pacjenta.

Najczęściej obserwuje się:

  • ból ucha, nasilający się wieczorem i w nocy,
  • niepokój, płacz i trudności z zaśnięciem,
  • pogorszenie słuchu,
  • wyciek z ucha,
  • u niemowlęcia czasem wyłącznie drażliwość.

Samego zaczerwienienia błony bębenkowej nie można traktować jako wiarygodnego objawu, a u niemowląt jedyną oznaką bólu bywa drażliwość.

Jak lekarz rozpoznaje zapalenie ucha środkowego?

Rozpoznanie opiera się na wywiadzie i badaniu otoskopowym. Lekarz ogląda błonę bębenkową: szuka jej zmatowienia, uwypuklenia, wysięku za nią albo perforacji. Badania krwi nie są wymagane (medibas.pl), więc nie trzeba czekać na wyniki. Gdy za błoną utrzymuje się płyn albo pojawiają się kłopoty ze słuchem, potrzebna jest dalsza ocena ucha. Obejmuje ona tympanometrię lub audiometrię, czyli badanie słuchu.

W klasyfikacji ICD-10 zapalenie ucha środkowego mieści się w grupie H65-H66.

Co dzieje się po rozpoznaniu: obserwacja czy antybiotyk?

U większości dzieci lekarz zaleca czujne wyczekiwanie (watchful waiting) z leczeniem przeciwbólowym. Natychmiastowy antybiotyk jest zarezerwowany dla ciężkiego przebiegu i czynników ryzyka.

Choroby nie da się przyspieszyć na własną rękę. Jeśli dziecko pije, bawi się, a ból ustępuje po leku przeciwbólowym, to sytuacja do obserwacji i kontaktu z lekarzem. Decyzja o antybiotyku zawsze należy do lekarza.

Leczenie przeciwbólowe i odstępy między dawkami opisuje artykuł paracetamol czy ibuprofen.

Jak długo trwa zapalenie ucha środkowego?

Ostre zapalenie ustępuje zwykle w ciągu kilku dni przy właściwej opiece. Leczenie i kontrola bywają dłuższe: w niektórych przypadkach do kilku tygodni, a po nich może być potrzebne badanie słuchu. Postać z wysiękiem potrafi trwać dłużej, bo płyn schodzi z ucha powoli. Pełny opis terapii i czasu znajdziesz w tekście o tym, ile trwa zapalenie ucha u dziecka.

Czy można wyleczyć zapalenie ucha środkowego bez antybiotyku?

Często tak, bo u wielu dzieci wystarcza leczenie przeciwbólowe i obserwacja. O tym, czy antybiotyk jest potrzebny, decyduje jednak lekarz po zbadaniu ucha.

Czym grozi zapalenie ucha środkowego?

Większość zapaleń ucha przechodzi bez następstw. Gdy choroba się przedłuża albo wraca, mogą pojawić się powikłania:

  • niedosłuch przewodzeniowy, spowodowany płynem za błoną lub uszkodzeniem ucha,
  • perforacja błony bębenkowej,
  • przejście w postać przewlekłą z perlakiem.

Rzadkie powikłania wewnątrzczaszkowe wymagają szybkiej pomocy. Po infekcji z utrzymującym się płynem lub kłopotami ze słuchem warto zgłosić się na badanie słuchu (jestesmyzdrowi.pl).

Kiedy z dzieckiem iść do lekarza, a kiedy nie czekać?

Do lekarza idź w dniu, w którym pojawił się ból ucha u niemowlęcia lub małego dziecka. Dotyczy to też:

  • wycieku z ucha,
  • braku poprawy mimo leczenia przeciwbólowego,
  • nawrotów,
  • gorączki, która się utrzymuje (progi opisuje artykuł o gorączce u dziecka).

Pilnej pomocy wymagają senność, bardzo osłabione dziecko, sztywność karku i obrzęk za uchem. Wieczorem lub w nocy skorzystaj z nocnej pomocy lekarskiej.

Jak zmniejszyć ryzyko nawrotów?

Ryzyko zmniejszają karmienie piersią i brak dymu tytoniowego w otoczeniu dziecka (medibas.pl). Pomaga też ograniczenie smoczka oraz leczenie kataru, bo to właśnie infekcja nosa i gardła otwiera drogę zapaleniu ucha. Praktyczną część opisuje tekst o katarze u dziecka.

Przy nawrotach (3 epizody w 6 miesięcy albo 4 w roku) umów konsultację z laryngologiem. Decyzja o drenażu nie jest jednoznaczna, więc zapada po ocenie ucha i słuchu.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Gdy objawy dziecka cię niepokoją, zadzwoń do przychodni albo na nocną i świąteczną pomoc lekarską, a w nagłym stanie pod 112.

Karolina Duda Avatar