Zanim przeczytasz
Wymioty u dziecka to objaw najczęściej wirusowego nieżytu żołądkowo-jelitowego; same wymioty mijają zwykle po 1-2 dniach. Największe ryzyko to odwodnienie, dlatego podstawą jest picie małymi porcjami, często i łyżeczką. Pilnej pomocy wymagają krew lub żółć w wymiotach, oznaki odwodnienia, senność oraz wymioty po urazie głowy.
- Dlaczego: odwodnienie postępuje najszybciej u niemowląt.
- Liczby: jedzenie dopiero po 4-6 godzinach nawadniania.
- Jak: notuj wymioty, wypite porcje i mocz.
- Uwaga: wymioty po urazie głowy to sygnał alarmowy.
Czym wymioty różnią się od ulewania?
Ulewanie jest bezwysiłkowe, a wymioty gwałtowne.
- Ulewanie: mleko cofa się bez wysiłku, w małej ilości, bo przewód pokarmowy niemowlęcia jest jeszcze niedojrzały.
- Wymioty: treści jest więcej, a jej wyrzut towarzyszy skurczowi mięśni brzucha i przepony.
Odruchem wymiotnym steruje ośrodek wymiotny w rdzeniu przedłużonym razem ze strefą chemoreceptorową w dnie IV komory mózgu. Ostre wymioty (infekcja, lek, zatrucie) trwają zwykle 1-2 dni, a za przewlekłe uznaje się takie, które utrzymują się ponad 7 dni.
Jakie są najczęstsze przyczyny wymiotów u dziecka?
Najczęściej jest to wirusowy nieżyt żołądkowo-jelitowy, potocznie „jelitówka” lub „grypa żołądkowa”, wywoływany przez rotawirusy, norowirusy i adenowirusy. Te wirusy szerzą się w żłobkach i przedszkolach.
| Przyczyna | Co zwykle towarzyszy | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|---|
| Infekcja wirusowa | Biegunka, czasem gorączka, kontakt z chorym dzieckiem | Czy dziecko pije i oddaje mocz |
| Zatrucie pokarmowe | Ostre wymioty trwające zwykle 1-2 dni | Krew lub żółć w wymiotach |
| Infekcja poza brzuchem: ucho, drogi moczowe | Objawy zapalenia ucha lub zakażenia układu moczowego; u niemowląt także alergia na białko mleka krowiego | U niemowlęcia wymioty mogą wynikać z choroby poza przewodem pokarmowym |
| Choroba lokomocyjna | Nudności, bladość, poty | Objawy ustępują po zakończeniu podróży |
| Przejedzenie i leki na pusty żołądek | Zwykle brak innych objawów; wymioty mogą wywołać NLPZ przyjęte na pusty żołądek, antybiotyki i leki wykrztuśne | Ulotka leku i rozmowa z lekarzem lub farmaceutą |
| Uraz głowy | Wymioty po upadku lub uderzeniu | Sygnał alarmowy, opisany w sekcji o szpitalu |
Co oznaczają wymioty bez gorączki?
Najczęściej to przejedzenie, choroba lokomocyjna, lek przyjęty na pusty żołądek albo początek jelitówki. U starszego dziecka pojedyncze wymioty zwykle nie są groźne. Jednorazowy epizod, po którym dziecko pije i bawi się jak zwykle, to sygnał do obserwacji, nie do jazdy do szpitala. Brak gorączki nie wyklucza jednak urazu głowy: wymioty po upadku opisuje sekcja o szpitalu.
Dlaczego dziecko wymiotuje w nocy?
Pojedynczy nocny epizod to zwykle początek infekcji albo obfita kolacja. Inaczej jest, gdy wymioty wracają noc po nocy u małego dziecka. Taki wzorzec wymaga wykluczenia refluksu żołądkowo-przełykowego, nietolerancji pokarmowej i pasożytów. Refluks jest u małych dzieci fizjologiczny i większość z nich wyrasta z niego około 1. roku życia, niektóre do 18.-24. miesiąca. Nawracające wymioty omów z lekarzem w trybie planowym, w razie potrzeby z gastrologiem dziecięcym.
Po czym poznać, że dziecko się odwadnia?
Po mniejszej ilości moczu, suchych ustach i płaczu bez łez. Odwodnienie jest najgroźniejszym powikłaniem wymiotów, a im młodsze dziecko, tym szybciej postępuje, zwłaszcza przy biegunce lub gorączce.
- rzadsze oddawanie moczu albo suche pieluchy,
- ciemnożółty mocz,
- suche usta i język,
- płacz bez łez,
- apatia lub senność.
Małe dziecko nie powie, że chce mu się pić, więc te objawy trzeba wyłapywać samodzielnie. Przy każdym z nich skontaktuj się z lekarzem. Kiedy jechać od razu na SOR, mówi tabela w sekcji o szpitalu.
Co podać dziecku, gdy wymiotuje?
Płyn, nie jedzenie: doustny płyn nawadniający (DPN, ang. ORS) w małych porcjach podawanych często. DPN zawiera wodę, sód, potas i glukozę w ustalonych proporcjach, a doustne nawadnianie jest podstawą postępowania zgodnie z zaleceniami WHO i UNICEF. Zwykła woda wchodzi w grę tylko czasowo, gdy dziecko nie przyjmuje DPN.
Mit „nie dawać pić, to przestanie wymiotować” jest fałszywy: odwodnienie narasta i stan dziecka się pogarsza. Nie ma też domowego sposobu, który „zatrzymuje” wymioty. Skuteczne jest nawadnianie.
- Podaj DPN z apteki małymi porcjami, często, łyżeczką lub strzykawką. Płyn ma być letni i niegazowany.
- Nie odstawiaj niemowlęcia od piersi, karm tak jak zwykle.
- Odczekaj z jedzeniem 4-6 godzin nawadniania, zgodnie z zaleceniami ESPGHAN, potem wróć do lekkostrawnych posiłków: gotowane jabłko, marchew, ryż z gotowanym kurczakiem; banan może być jednym z nich. Starsze dzieci jedzą stałe posiłki zwykle już po ok. 4 godzinach.
- Leki przeciwwymiotne podawaj tylko po decyzji lekarza; dawki ustal według ulotki i zaleceń lekarza.
Pomaga zeszyt. Zapisuję w nim, ile razy dziecko zwymiotowało, ile wypiło i kiedy był mocz, bo lekarzowi przez telefon można wtedy podać konkret zamiast „dużo wymiotuje”.
Jak pomóc dziecku w trakcie wymiotów i zaraz po nich?
- Pochyl dziecko do przodu albo ułóż na boku, żeby się nie zachłysnęło.
- Niemowlęciu podtrzymaj głowę i górną część ciała.
- Po wszystkim daj dziecku przepłukać usta wodą, a zęby umyj mu dopiero po ok. 30 minutach, bo kwas żołądkowy osłabia szkliwo.
Kiedy z wymiotującym dzieckiem jechać do szpitala?
Od razu, gdy w wymiotach jest krew lub żółć, gdy dziecko ma objawy odwodnienia, jest senne albo wymiotuje po urazie głowy. Pozostałe sytuacje zwykle zaczynają się od telefonu.
| Zadzwoń do POZ lub na teleporadę | Jedź na SOR, a przy utracie przytomności dzwoń 112 |
|---|---|
| Wymioty trwają ponad 12 godzin | Krew w wymiotach |
| Nawracające nocne wymioty (tryb planowy) | Zielona treść żółciowa |
| Dziecko nie utrzymuje płynów mimo małych porcji | Objawy odwodnienia: brak moczu, brak łez, suchy język |
| Senność, trudność z obudzeniem, utrata świadomości | |
| Wymioty po urazie głowy | |
| Wymioty chlustające u niemowlęcia w 2.-3. miesiącu życia | |
| Wymiotujący noworodek |
Wymioty chlustające, czyli wyrzucane z dużą siłą po każdym karmieniu, mogą świadczyć o przerostowym zwężeniu odźwiernika i wymagają pilnej konsultacji. Noworodka zgłasza się do lekarza od razu, bez podawania leków na własną rękę.
Decyduje stan dziecka między wymiotami, nie liczba epizodów: dziecko, które pije i reaguje, obserwuję, a apatyczne wiozę do szpitala. Ten tekst nie zastępuje oceny lekarza. W razie wątpliwości zadzwoń do POZ lub skorzystaj z teleporady NFZ.
Ile trwają wymioty przy jelitówce?
Zwykle 1-2 dni, potem często dołącza biegunka, a cała infekcja trwa do tygodnia. Taka kolejność to typowy przebieg, nie pogorszenie. W drugiej fazie głównym problemem jest już biegunka u dziecka, z jej dietą i nawadnianiem. Do lekarza dzwoni się już po 12 godzinach wymiotów, a trwające ponad 2 dni wyraźnie odbiegają od normy.
Czy wymiotom zawsze towarzyszy gorączka?
Nie, dziecko z jelitówką może mieć gorączkę nawet powyżej 40°C albo nie mieć jej wcale. Progi temperatury i wiek, przy którym trzeba iść do lekarza, opisuje tekst o gorączce u dziecka.
Gdzie szukać pomocy w nocy i w weekend?
W godzinach pracy wystarczy teleporada lub wizyta w POZ, a po 18:00 i w dni wolne działa nocna i świąteczna opieka zdrowotna (NiŚOZ). Z sygnałami alarmowymi z tabeli jedź na SOR. Jak działa NiŚOZ i kiedy wybrać ją zamiast SOR, opisuje tekst o nocnej pomocy lekarskiej.
