Drgawki gorączkowe u dziecka: jak wyglądają i co robić

Czym są drgawki gorączkowe?

Za drgawki gorączkowe uznaje się napad u dziecka w wieku od 6 miesięcy do 5 lat przy temperaturze co najmniej 38°C, gdy w badaniu nie ma infekcji układu nerwowego. To nie padaczka. Lekarze zaliczają je do napadów przygodnych, czyli wywołanych przez czynnik z zewnątrz, a nie przez chorobę mózgu. Układ nerwowy małego dziecka jest jeszcze niedojrzały, więc jego próg drgawkowy, czyli odporność na przeciążenie, jest niższy. Szybki skok temperatury potrafi go przekroczyć.

Chorują 2–5% dzieci, najczęściej między 12. a 18. miesiącem życia, nieco częściej chłopcy. Ryzyko rośnie, gdy drgawki gorączkowe miał rodzic lub rodzeństwo. Napad pojawia się zwykle na początku infekcji, przy pierwszym gwałtownym wzroście temperatury. Progi temperatury i sygnały alarmowe przy samej gorączce opisuje wpis o gorączce u dziecka.

Jak wyglądają drgawki gorączkowe?

Dziecko traci kontakt z otoczeniem, całe ciało sztywnieje, a ręce i nogi drgają. Taki obraz nazywa się napadem toniczno-klonicznym. Oczy mogą być otwarte, ale gałki uciekają w górę, a dziecko nie reaguje na głos. Usta i twarz bywają sine (to sinica), pojawia się też ślinotok. Zdarza się, że napad to samo prężenie, bezruch albo wygięcie ciała, bez wyraźnych drgań.

Napad zwykle trwa kilka minut i mija sam. Potem następuje stan ponapadowy: dziecko jest senne, płaczliwe i splątane.

Rodzice najczęściej mylą napad z dreszczami gorączkowymi, czyli mimowolnymi skurczami mięśni w fazie narastania gorączki.

Najprościej sprawdzić to jednym ruchem: zawołaj dziecko po imieniu i zapytaj o coś prostego. Przy dreszczach odpowie, przy drgawkach nie.

Drgawki gorączkowe proste i złożone: czym się różnią?

Proste są najczęstsze (ok. 70% przypadków według helpmedi.com.pl) i łagodne, a o złożonych decyduje już jedna cecha z prawej kolumny tabeli.

Napad ogniskowy to taki, w którym drga tylko jedna część ciała. Rodzaj drgawek ustala lekarz, nie rodzic. Przy prostych zwykle nie trzeba dodatkowych badań. Przy złożonych lekarz może zlecić EEG (badanie fal mózgowych), rezonans magnetyczny albo nakłucie lędźwiowe.

Co robić podczas drgawek gorączkowych?

Chroń dziecko przed urazem i mierz czas napadu. Nie próbuj zatrzymywać drgawek.

1. Zachowaj spokój i spójrz na zegarek.
2. Połóż dziecko na boku, na miękkim podłożu.
3. Podłóż coś miękkiego pod głowę i odsuń przedmioty, o które może się uderzyć.
4. Obserwuj oddech i kolor skóry, dalej licząc czas.
5. Gdy drgawki ustąpią, pozwól dziecku odpocząć, nawet zasnąć.

Radzę zapisać godzinę początku i końca napadu, bo lekarz zapyta o czas i o to, czy drgało całe ciało.

Czego nie robić:

• Nie przytrzymuj dziecka i nie hamuj jego ruchów.
• Nie wkładaj niczego do ust.
• Nie schładzaj dziecka wodą: według serwisu nzoz.com gwałtowny spadek temperatury może wywołać kolejny napad.
• Nie podawaj jedzenia ani picia, dopóki dziecko nie odzyska pełnej świadomości.

Jeśli po wcześniejszym napadzie lekarz przepisał lek doraźny do podania przez rodzica, stosuj go wyłącznie według jego instrukcji.

Kiedy dzwonić pod 112?

Dzwoń po karetkę od razu, bez czekania, gdy wystąpi którykolwiek z tych sygnałów:

• napad trwa dłużej niż 5 minut,
• dziecko ma kłopot z oddychaniem albo sinieje,
• napady powtarzają się jeden po drugim,
• dziecko nie odzyskuje przytomności po napadzie.

Numer alarmowy to 112 albo 999.

Czy drgawki gorączkowe są groźne?

Nie, w ogromnej większości przypadków. Drgawki proste nie uszkadzają mózgu i zasadniczo nie wpływają na rozwój ani naukę. Przegląd w „5000 pytań z pediatrii” (Medycyna Praktyczna, ICZMP Łódź, 2020) wskazuje, że nawet wielokrotne napady zasadniczo nie wpływają na poziom intelektualny dziecka i nie powodują zaburzeń zachowania. Nieco słabsze wyniki szkolne zaobserwowano jedynie u dzieci, u których napady wystąpiły w wieku niemowlęcym.

Drgawki gorączkowe nie są padaczką, ale ryzyko tej choroby zależy od ich rodzaju (dane z leading-medicine-guide.com):

Ryzyko wyraźnie rośnie dopiero po drgawkach złożonych. Napad powtarza się przy kolejnej gorączce u ok. 30% dzieci. Każdy kolejny napad trzeba omówić z lekarzem.

Co dalej po pierwszym napadzie?

Nawet gdy napad minął, dziecko musi zbadać lekarz tego samego dnia. Trzeba wykluczyć zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i inne infekcje układu nerwowego. Przy drgawkach złożonych i u najmłodszych dzieci lekarz często kieruje do szpitala na badania.

Wieczorem, w nocy i w święta, gdy przychodnia jest zamknięta, pomoże nocna i świąteczna opieka zdrowotna albo SOR.

Leków przeciwdrgawkowych nie podaje się zapobiegawczo przy każdej gorączce. Każdy niepokojący objaw u dziecka z gorączką trzeba omówić z lekarzem.

Czy obniżanie gorączki zapobiega kolejnym drgawkom?

Nie. Według Amerykańskiej Akademii Pediatrii leki przeciwgorączkowe nie zapobiegają nawrotom drgawek. Poprawiają samopoczucie dziecka, więc gorączkę obniża się dla komfortu, a nie za wszelką cenę, i bez zimnej wody. Zasady podawania takich preparatów opisuje porównanie leków przeciwgorączkowych dla dzieci. Przy dawkach kieruj się ulotką i zaleceniem lekarza.

Przy jakich infekcjach pojawiają się drgawki gorączkowe?

Przy każdej infekcji z szybko rosnącą gorączką. Najczęściej to infekcje wirusowe: grypa, ospa wietrzna, różyczka czy RSV. Rzadziej bakteryjne, na przykład zapalenie ucha środkowego lub płuc. Typowym przykładem jest trzydniówka u małych dzieci: nagły skok temperatury w wieku, w którym drgawki zdarzają się najczęściej. Wysypka pojawia się w niej dopiero po spadku gorączki. Gorączka po szczepieniu działa tak samo jak każda inna.