Zanim przeczytasz
Oba leki obniżają gorączkę i łagodzą ból, a ibuprofen działa też przeciwzapalnie. O wyborze decyduje wiek i stan dziecka: ibuprofen wolno podać od ukończenia 3. miesiąca życia i 5 kg masy ciała, a przy odwodnieniu lub ospie wietrznej wybiera się paracetamol. Odstęp między dawkami jest dłuższy dla ibuprofenu. Dawkę ustala się według masy ciała i ulotki konkretnego leku, a w razie wątpliwości pyta się farmaceutę albo lekarza.
- Dlaczego: ibuprofen hamuje też stan zapalny.
- Liczby: paracetamol nie częściej niż co 4 h.
- Jak: licz dawkę na masę ciała, sprawdź ulotkę.
- Uwaga: nie podawaj obu leków jednocześnie.
Czym różnią się paracetamol i ibuprofen?
Różnica sprowadza się do działania przeciwzapalnego i liczby przeciwwskazań: ibuprofen należy do niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), a paracetamol nie. Limity z ulotek pochodzą z charakterystyk produktu leczniczego (ChPL) zawiesin dostępnych bez recepty.
| Parametr | Paracetamol | Ibuprofen |
|---|---|---|
| Działanie | przeciwgorączkowe i przeciwbólowe, bez działania przeciwzapalnego | przeciwgorączkowe, przeciwbólowe i przeciwzapalne |
| Grupa leków | lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy | NLPZ |
| Od jakiego wieku i masy | dostępny w postaciach dla niemowląt; przed 3. miesiącem tylko po zaleceniu lekarza | od ukończenia 3. miesiąca życia i 5 kg |
| Dawka jednorazowa | 10–15 mg/kg mc. | 10 mg/kg mc. (w ulotkach 7–10 mg/kg mc.) |
| Minimalny odstęp | 4 h | 6 h |
| Maksymalna dawka dobowa wg ulotek leków bez recepty | 60 mg/kg mc./dobę | 20–30 mg/kg mc./dobę |
| Maksymalna dawka dobowa w opracowaniach dla pediatrów | 90 mg/kg mc./dobę | 40 mg/kg mc./dobę |
| Najczęstsze działania niepożądane | rzadziej dolegliwości żołądkowe | ból brzucha, zgaga, nudności |
| Przeciwwskazania | mniej niż przy ibuprofenie | więcej, m.in. odwodnienie, choroba wrzodowa, skaza krwotoczna |
W domu obowiązuje limit z ulotki stosowanego leku. Wyższe wartości z opracowań dla pediatrów stosuje się wyłącznie na zalecenie lekarza.
Kiedy lepiej wybrać paracetamol, a kiedy ibuprofen?
To zależy od wieku dziecka i jego stanu. Paracetamol jest bezpieczniejszym pierwszym wyborem w większej liczbie sytuacji, ibuprofen ma sens przy bólu z towarzyszącym stanem zapalnym.
Paracetamol, gdy:
- niemowlę ma mniej niż 3 miesiące (wyłącznie z zalecenia lekarza),
- dziecko jest odwodnione albo ma wymioty, biegunkę i pije mało,
- dziecko choruje na ospę wietrzną (ulotki ibuprofenu odradzają go przy tej chorobie; objawy i pielęgnację wysypki opisuje tekst o przebiegu ospy wietrznej),
- po lekach z grupy NLPZ pojawiły się astma albo pokrzywka,
- dziecko ma dolegliwości żołądkowe.
Ibuprofen, gdy:
- boli ucho albo gardło i towarzyszy temu stan zapalny,
- dziecko cierpi z powodu bólu przy ząbkowaniu,
- dziecko ukończyło 3. miesiąc życia, waży minimum 5 kg i nie ma przeciwwskazań.
Najpierw patrzę, czy dziecko pije i oddaje mocz, bo od tego zależy, czy ibuprofen w ogóle wchodzi w grę.
Od jakiego wieku można podać ibuprofen i paracetamol?
Ibuprofen można podać od ukończenia 3. miesiąca życia i przy masie ciała co najmniej 5 kg. Paracetamol istnieje w postaciach dla młodszych niemowląt, ale przed 3. miesiącem podaje się go tylko po zaleceniu lekarza, bo gorączka w tym wieku sama wymaga oceny lekarskiej.
- Paracetamol: u niemowląt do 3. miesiąca w postaci i dawce przewidzianej w ChPL danego produktu, po zaleceniu lekarza. Tabletki po 500–1000 mg na dawkę wchodzą w grę dopiero powyżej 40 kg masy ciała.
- Ibuprofen: u niemowląt w wieku 3–5 miesięcy trzeba skontaktować się z lekarzem, gdy objawy nasilają się albo trwają dłużej niż 24 h.
Jak ustalić dawkę paracetamolu i ibuprofenu dla dziecka?
Dawkę oblicza się według aktualnej masy ciała dziecka i ulotki konkretnego leku. Wiek na pudełku to tylko orientacja, a drobne dziecko może potrzebować mniej, niż sugeruje tabelka dla rówieśników. W razie wątpliwości pyta się farmaceutę albo lekarza.
- Licz dawkę jednorazową na kilogram masy ciała, korzystając z wartości z tabeli wyżej i z ulotki. Użyj wagi z ostatniego ważenia, nie z pamięci.
- Sprawdź stężenie substancji w ulotce przy każdej zmianie preparatu, bo syropy z tą samą substancją mają różne stężenia.
- Odmierzaj lek dołączoną strzykawką dozującą albo miarką, nie łyżeczką kuchenną.
- Nie dziel czopków. Dobierz czopek o dawce pasującej do masy ciała.
Co ile godzin podawać paracetamol, a co ile ibuprofen?
Paracetamol podaje się co 4–6 h, nie częściej niż co 4 h; ibuprofen co 6–8 h, nie częściej niż co 6 h. W ciągu doby nie przekracza się limitu z ulotki.
Kolejnej dawki tego samego leku nie podaje się przed upływem odstępu, nawet gdy gorączka wraca po 3 godzinach. Gdy lek trzeba podawać dłużej niż 3 dni, potrzebny jest lekarz, a u niemowlęcia w wieku 3–5 miesięcy na ibuprofenie już po 24 h.
Czy można łączyć paracetamol i ibuprofen?
To zależy od sytuacji i od decyzji lekarza. Brytyjskie wytyczne NICE NG143, dotyczące dzieci poniżej 5. roku życia, zalecają nie podawać obu leków jednocześnie. Podawanie naprzemienne rozważa się dopiero wtedy, gdy dyskomfort dziecka utrzymuje się albo wraca przed terminem kolejnej dawki. Te same wytyczne podkreślają, że lek ma poprawiać samopoczucie dziecka, a nie samą temperaturę. „Na zmianę zawsze lepiej” to mit.
- Jednocześnie: nie łączy się obu leków w jednej porze bez zalecenia lekarza.
- Naprzemiennie: każda substancja zachowuje własny odstęp i limit dobowy, a ryzyko pomyłki przy dwóch rytmach dawek rośnie. Przy dwóch lekach zapisuję godzinę i nazwę substancji każdej dawki.
- Dwa leki z tą samą substancją czynną: nigdy.
W 2024 r. czasopismo „Pediatrics” opublikowało metaanalizę sieciową porównującą skojarzenie, monoterapię i podawanie naprzemienne (omówienie na mp.pl).
Kiedy nie podawać leku, tylko jechać do lekarza?
Lek przeciwgorączkowy łagodzi objawy, ale ich nie leczy, więc sygnały alarmowe wymagają lekarza, a nie kolejnej dawki. Kontakt z lekarzem jest konieczny, gdy:
- niemowlę przed 3. miesiącem ma gorączkę,
- dziecko nie pije albo ma objawy odwodnienia,
- gorączka utrzymuje się ponad 3 dni mimo leków,
- dziecko jest apatyczne i trudno je dobudzić,
- wystąpiły drgawki gorączkowe,
- na skórze jest wysypka, która nie blednie pod uciskiem,
- dziecko ma duszność,
- dawka została pomylona albo podwojona (wtedy od razu dzwoni się do lekarza lub farmaceuty).
Kiedy obniżać temperaturę, jak ją mierzyć i jak opiekować się dzieckiem bez leków, opisuje poradnik o gorączce u dziecka.
Jakich błędów unikać przy lekach przeciwgorączkowych?
Najgroźniejszy błąd to podanie tej samej substancji czynnej pod dwiema nazwami handlowymi, bo grozi przedawkowaniem. Nazwę międzynarodową substancji znajdziesz na opakowaniu, pod nazwą handlową. Wątroba dziecka metabolizuje leki słabiej niż wątroba dorosłego.
- Dwa preparaty z tą samą substancją czynną.
- Dawka liczona według wieku z tabelki zamiast według masy ciała.
- Dzielenie czopka.
- Podawanie kwasu acetylosalicylowego dziecku (jest przeznaczony tylko dla dorosłych).
- Zmiana syropu bez sprawdzenia stężenia w ulotce.
