Zanim przeczytasz
Większość anginy u dzieci jest wirusowa i mija bez antybiotyku. Paciorkowca rozpoznaje lekarz na podstawie skali i testu, a nie wyglądu gardła. Nagły początek z wysoką gorączką, bez kataru i kaszlu, u dziecka przedszkolnego lub szkolnego oznacza wizytę tego samego dnia. Dziecko przestaje zarażać po 24 godzinach skutecznego antybiotyku.
- Jak rozpoznać: kaszel, katar i chrypka przemawiają za wirusem; nagły początek bez nich za paciorkowcem.
- Liczby: kuracja penicyliną trwa zwykle 10 dni, poprawa po 2-3 dniach.
- Zaraźliwość: przy paciorkowcu ok. 25% domowników się zaraża; po 24 h antybiotyku dziecko nie zaraża.
- Uwaga: duszność, ślinienie się, niemożność picia albo brak poprawy po 2-3 dniach antybiotyku to powód do pilnej wizyty.
Czym jest angina u dziecka i kto choruje najczęściej?
Angina to ostre zapalenie gardła i migdałków podniebiennych. Od przyczyny zależy leczenie, dlatego dzielimy ją na dwie postacie, wirusową i bakteryjną (paciorkowcową):
- wirusy: rynowirusy, koronawirusy, adenowirusy, wirusy grypy i paragrypy, EBV (wirus Epsteina-Barr) oraz Coxsackie, które u dzieci powyżej 3. roku życia odpowiadają za 70-80% zachorowań,
- bakterie, w 10-30% przypadków: Streptococcus pyogenes, czyli „paciorkowiec beta-hemolizujący grupy A” (PBHA).
Anginę paciorkowcową potocznie nazywa się „anginą ropną”. Chorują na nią głównie dzieci w wieku 5-15 lat, najczęściej zimą i wczesną wiosną. U maluchów poniżej 3 lat jest rzadka.
Angina wirusowa czy paciorkowcowa: po czym je odróżnić?
Objawy „przeziębieniowe” przemawiają za wirusem, a nagły początek bez kaszlu i kataru za paciorkowcem. Wygląd gardła nie rozstrzyga. Sama obserwacja objawów wystarcza, żeby rozpoznać zakażenie wirusowe i odstąpić od antybiotyku (rekomendacje Narodowego Programu Ochrony Antybiotyków, NPOA, i amerykańskiego CDC).
| Cecha | Przemawia za wirusem | Przemawia za paciorkowcem |
|---|---|---|
| Początek | zwykle bez nagłego początku | nagły |
| Kaszel i katar | są, często z chrypką | zwykle ich nie ma |
| Spojówki i jama ustna | zapalenie spojówek, pęcherzyki lub owrzodzenia | bez tych zmian, ale wybroczyny na podniebieniu |
| Migdałki | zwykle bez nalotu | zaczerwienione, obrzęknięte, często z nalotem |
| Przewód pokarmowy | biegunka, bóle mięśni | nudności, wymioty, ból brzucha |
| Wiek | każdy | najczęściej 5-15 lat |
Postać bakteryjna wymaga antybiotyku i bez leczenia grozi powikłaniami, a wirusowa antybiotyku nie wymaga.
Pierwsza rzecz, którą zapisuję w zeszycie przed telefonem do lekarza, to czy dziecko kaszle i ma katar. Ta informacja więcej mówi lekarzowi niż opis gardła. Warto też zanotować kontakt z chorym na anginę w ostatnich 2 tygodniach, bo przemawia za paciorkowcem.
Jak wygląda gardło przy anginie?
Migdałki są czerwone i obrzęknięte, często pokryte białym lub żółtawym nalotem. Mogą pojawić się wybroczyny na podniebieniu, a węzły chłonne pod żuchwą są powiększone i bolesne. Sam nalot nie przesądza jednak o paciorkowcu: dają go także EBV i adenowirusy. Żaden objaw ani ich zestaw nie pozwala pewnie rozpoznać zakażenia paciorkowcowego.
Czy angina może być bez gorączki?
Tak. U dzieci angina bez gorączki zdarza się, a wtedy dominuje ból brzucha, nudności i wymioty (upacjenta.pl). Dziecko z bólem brzucha i czerwonym gardłem zasługuje na zbadanie, nawet gdy termometr pokazuje normę.
Jak lekarz sprawdza, czy to paciorkowiec?
Lekarz zaczyna od skali Centora/McIsaaca, która ocenia prawdopodobieństwo zakażenia paciorkowcem w pięciu kryteriach. Za każde przyznaje 1 punkt.
| Kryterium | Punkt |
|---|---|
| gorączka powyżej 38°C | 1 |
| brak kaszlu | 1 |
| powiększone przednie węzły chłonne szyjne | 1 |
| nalot i obrzęk migdałków | 1 |
| wiek 3-14 lat | 1 |
Przy 0-1 pkt wytyczne nie zalecają dalszych działań, a wraz z punktami rośnie odsetek potwierdzonego paciorkowca:
| Punkty | Odsetek potwierdzonego paciorkowca |
|---|---|
| 0-1 | 2-6% |
| 2 | 10-12% |
| 3 | ok. 27% |
Od 2 punktów lekarz potwierdza rozpoznanie szybkim testem antygenowym (strep-testem) albo posiewem wymazu z gardła.
Test wymaga pobrania wymazu, dlatego teleporada w NFZ sprawdza się tylko na pierwszy kontakt. Rozpoznanie i receptę zostawiamy lekarzowi, który zbada dziecko.
Czy anginę zawsze leczy się antybiotykiem?
Nie. Angina wirusowa jest leczona objawowo, bez antybiotyku, a paciorkowcowa antybiotykiem.
Leczenie objawowe przy wirusie to:
- picie i miękkie, łatwe do przełknięcia jedzenie,
- lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy według ulotki (zasady wyboru opisuje porównanie paracetamol czy ibuprofen).
Przy potwierdzonym paciorkowcu lekarz przepisuje antybiotyk:
- lekiem pierwszego rzutu jest penicylina, a przy uczuleniu na nią makrolidy,
- kuracja penicyliną trwa zwykle 10 dni, a ostateczny czas wyznacza lekarz,
- antybiotyk podaje się do końca, także gdy dziecku poprawi się w 2. dniu.
Przerwanie kuracji zwiększa ryzyko nawrotu i powikłań. Dawkę i godziny podań ustala lekarz.
Ile trwa angina u dziecka?
Wirusowa trwa około tygodnia, a paciorkowcowa 7-15 dni, zależnie od leczenia.
| Postać | Objawy i gorączka | Cały przebieg |
|---|---|---|
| wirusowa | gorączka zwykle 3-5 dni | ok. tygodnia |
| paciorkowcowa | objawy słabną po 2-3 dniach antybiotyku | 7-15 dni, kuracja penicyliną 10 dni (upacjenta.pl) |
Brak poprawy po 2-3 dniach antybiotyku jest powodem do ponownego kontaktu z lekarzem.
Czy angina jest zaraźliwa i kiedy dziecko wróci do przedszkola?
Tak, zaraża drogą kropelkową i przez ślinę, a ryzyko przeniesienia zakażenia paciorkowcowego na domownika wynosi około 25% (balticmed.pl). Dziecko leczone skutecznym antybiotykiem przestaje zarażać po 24 godzinach od pierwszej dawki. Bez leczenia zaraża dłużej.
W domu dziecko powinno mieć osobne sztućce, kubki i ręcznik, bo to przedmioty, które lądują w ustach lub przy twarzy.
Do przedszkola wraca po pierwszej dobie antybiotyku, bez gorączki i w dobrym samopoczuciu. Ostatnie słowo należy do lekarza.
Kiedy z anginą jechać do lekarza pilnie?
Dzielę objawy na „jadę teraz” i „dzwonię dziś”. Ogólne progi temperatury i dalszą ścieżkę opisują sygnały alarmowe przy gorączce. Wieczorem i w weekend skorzystaj z nocnej i świątecznej pomocy lekarskiej.
Jedź na SOR albo dzwoń pod 112, gdy dziecko ma:
- duszność lub świszczący oddech,
- ślinotok i nie może przełknąć śliny ani pić,
- jednostronny obrzęk gardła lub szyi,
- trudność z otwieraniem ust,
- apatię, czyli ospałość i słabą reakcję.
Zadzwoń do lekarza tego samego dnia, gdy:
- dziecko oddaje mało moczu i ma oznaki odwodnienia,
- po 2-3 dniach antybiotyku nie ma poprawy albo gorączka wraca,
- pojawia się wysypka.
Z czym można pomylić anginę?
Ze szkarlatyną i mononukleozą. Szkarlatyna to angina paciorkowcowa z drobną wysypką, wywołana tą samą bakterią; objawy szkarlatyny opisujemy osobno. Mononukleoza (EBV) daje gorączkę, obrzęk migdałków i ropne naloty jak angina, a antybiotyki w niej nie działają (gemini.pl). Dlatego sam nalot nie wystarcza i lekarz zleca test lub badania.
Czym grozi nieleczona angina paciorkowcowa?
Rzadko, ale może prowadzić do ropnia okołomigdałkowego, gorączki reumatycznej i kłębuszkowego zapalenia nerek, zwłaszcza po anginie nieleczonej albo przerwanej kuracji (receptomat.pl). Bakteryjna angina bez leczenia ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni, ale ryzyko powikłań rośnie, dlatego potwierdzenie i pełna kuracja mają sens. Szczepionki przeciw anginie nie ma.
