Objawy zapalenia ucha u dziecka i dorosłego

Karolina Duda Avatar

6 min czytania

Mama przytula niespokojne dziecko, które dotyka ucha

Zanim przeczytasz

Typowy objaw zapalenia ucha środkowego to silny, pulsujący ból, który nasila się w pozycji leżącej. Często towarzyszą mu gorączka, gorszy słuch i rozdrażnienie, a u niemowląt niepokój, gorszy sen i odmowa jedzenia. Pewne rozpoznanie wymaga obejrzenia błony bębenkowej otoskopem, więc przy podejrzeniu trzeba skontaktować się z lekarzem. Niemowlę z gorączką, silny ból, wyciek z ucha lub obrzęk za uchem wymagają szybkiej oceny.

  • Dlaczego: u małych dzieci trąbka słuchowa jest krótsza i bardziej pozioma
  • Liczby: do 3. roku życia ok. 80% dzieci przechodzi zapalenie ucha środkowego
  • Jak: niemowlę odmawiające ssania i niespokojne w nocy to sygnał
  • Uwaga: wyciek z ucha i nagłe ustąpienie bólu to prawdopodobnie pęknięcie błony

Czym jest zapalenie ucha i gdzie się toczy

Zapalenie może objąć jedną z trzech części ucha, a od tego zależą objawy:

  • ucho zewnętrzne: małżowina i przewód słuchowy aż do błony bębenkowej,
  • ucho środkowe: przestrzeń za błoną bębenkową,
  • ucho wewnętrzne: część odpowiedzialna za słuch i równowagę.

U dzieci najczęściej chodzi o ucho środkowe, a infekcja zwykle zaczyna się po przeziębieniu. Ostre zapalenie ucha środkowego (łac. otitis media acuta) dotyczy przestrzeni za błoną. Trąbka słuchowa łączy ją z tylną częścią gardła, więc obrzęk lub niedrożność trąbki sprzyja gromadzeniu się tam wydzieliny.

Dzieci chorują częściej, bo ich trąbka jest krótsza, szersza i bardziej pozioma, a wydzielina z nosogardła łatwiej trafia do ucha. Według choroba.com.pl do trzeciego roku życia ostre zapalenie ucha środkowego przechodzi ok. 80% dzieci. U dorosłych zdarza się rzadziej.

Objawy zapalenia ucha środkowego

Najbardziej charakterystyczny jest ból ucha, który pulsuje i nasila się w pozycji leżącej oraz wieczorem. Poza nim pojawiają się:

  • uczucie pełności w uchu i gorsze słyszenie,
  • gorączka, ale nie zawsze,
  • ból głowy i utrata apetytu,
  • zawroty głowy lub chwiejność u dziecka,
  • wyciek płynu, krwi lub ropy.

Gorączka towarzyszy ok. jednej czwartej pacjentów z zapaleniem ucha środkowego (promedycyna.pl). Jej brak niczego więc nie wyklucza, a niska temperatura przy silnym bólu nie jest powodem do spokoju.

Za gorsze słyszenie odpowiada wysięk, czyli płyn zalegający za błoną. Może się on utrzymywać po ustąpieniu ostrej infekcji, bez nowego zakażenia, a przy słabszym słuchu potrzebna jest wtedy ocena lekarska i badanie słuchu. Otoskop pokazuje, czy błona jest uwypuklona i czy za nią zalega płyn.

Objawy u niemowlęcia i małego dziecka

Niemowlę nie powie, że boli ucho, więc zapalenie widać w zachowaniu: dziecko jest niespokojne, płacze, śpi gorzej i odmawia jedzenia, bo ssanie nasila ból. Czasem dochodzą wymioty i biegunka (choroba.com.pl). Starsze dziecko częściej skarży się na ból, gorzej słyszy i traci równowagę.

Przy niemowlęciu zwracam uwagę na to, czy przerywa ssanie i płacze przy piersi lub butelce, a nie na samo ciągnięcie za ucho. To drugie robią też zdrowe dzieci.

Objawy u dorosłych

U dorosłych zapalenie ucha środkowego daje ból, wyciek i pogorszenie słuchu. Gorączka pojawia się rzadziej. Zapalenie poprzedza zwykle infekcja górnych dróg oddechowych.

Objawy zapalenia ucha zewnętrznego

Przy zapaleniu ucha zewnętrznego boli dotyk małżowiny i żucie, a do tego dochodzi świąd i uczucie napięcia. Czasem pojawia się wyciek. Przy zakażeniu grzybiczym świąd jest silny, a wyciek gęsty i o przykrym zapachu. Potocznie mówi się o „uchu pływaka”.

Cecha Ucho środkowe Ucho zewnętrzne
Ból pulsujący, głęboko w uchu nasila się przy dotyku i żuciu
Kiedy nasila się w leżeniu i wieczorem przy dotykaniu, ruchach żuchwy
Świąd nie jest typowy często
Wyciek ropny, po pęknięciu błony czasem, przy grzybicy gęsty

Osobny przypadek to półpasiec uszny. Zaczyna się silnym bólem, a po nim pojawiają się pęcherzyki w okolicy małżowiny. Zwłoka w leczeniu grozi uszkodzeniem nerwu twarzowego (wiedza-naukowa.eu), więc pęcherzyki przy uchu to powód do szybkiej wizyty.

Z czym można pomylić zapalenie ucha

Ból ucha ma wiele przyczyn. Najczęściej mylone są:

  • ząbkowanie, bo dziecko też ciągnie wtedy za ucho,
  • ból zęba lub gardła, który promieniuje do ucha,
  • woskowina zalegająca w przewodzie,
  • woda w uchu po kąpieli,
  • zapalenie ucha zewnętrznego,
  • płyn w uchu po przebytej infekcji.

Ciągnięcie za ucho nie jest swoiste dla zapalenia, a rozstrzyga badanie błony bębenkowej (choroba.com.pl). Przy wycieku jest odwrotnie: ropa z ucha oznacza zwykle pęknięcie błony, po którym ból gwałtownie słabnie. To nie jest poprawa. Błona w większości goi się sama w kilka tygodni, ale wymaga kontroli laryngologicznej i suchego ucha.

Nie rozpoznaję zapalenia po jednym objawie. Liczy się zestaw: ból w leżeniu, gorszy słuch, gorączka, zachowanie dziecka.

Kiedy objawy wymagają szybkiej oceny lekarza

Większość ostrych zapaleń ustępuje samoistnie, zwykle w 1–2 tygodnie, a poprawa przychodzi w pierwszych dniach (topdoktor.sk). O tym, czy czekać, decydują wiek i stan dziecka. Szybkiej oceny wymagają:

  • niemowlę z gorączką,
  • silny ból albo wymioty,
  • wyciek z ucha,
  • obrzęk za uchem,
  • brak poprawy po 2–3 dniach,
  • gorszy słuch,
  • pęcherzyki w okolicy małżowiny.

Antybiotyk jest rozważany przy wieku poniżej 6 miesięcy, wysokiej gorączce, silnym bólu, wymiotach i zapaleniu obu uszu. Decyzję podejmuje lekarz. Teleporada NFZ nie zastąpi otoskopu, ale pomoże ocenić, jak pilna jest sprawa.

Czego nie wolno robić przy zapaleniu ucha

Zakazy wynikają z jednego ryzyka: przy bólu i wycieku błona bębenkowa może być pęknięta, a wtedy to, co trafi do ucha, dostaje się za nią.

  • Nie wkraplaj przypadkowych kropli, zwłaszcza gdy z ucha coś wycieka.
  • Nie czyść ucha patyczkami, bo można pogorszyć stan przewodu i wepchnąć wydzielinę głębiej.
  • Nie zmieniaj samodzielnie leków ani nie przerywaj ich bez rozmowy z lekarzem.
  • Nie ogrzewaj ucha na wyczucie.
  • Nie stosuj domowych środków, takich jak cebula czy oliwa, zamiast badania.

Leczenie, antybiotyk i czas trwania opisuje wpis o zapaleniu ucha u dziecka.

Czy zapalenie ucha jest zaraźliwe

Nie, samo zapalenie ucha nie jest chorobą zakaźną, ale infekcje górnych dróg oddechowych, po których się pojawia, już tak (cmpromed.pl). O tym, czy dziecko może iść do żłobka lub spotykać się z rodzeństwem, decyduje więc przeziębienie, a nie samo ucho. Pomaga mycie rąk i osobne chusteczki. Jak prowadzić początek infekcji, wyjaśnia artykuł o katarze u dziecka.

Jak przygotować się do wizyty i co zrobić w nocy

Zapalenie ucha rozpoznaje lekarz, który ogląda błonę bębenkową otoskopem. Przed wizytą spisz:

  • kiedy zaczął się ból i czy był poprzedzony katarem,
  • pomiary temperatury z godzinami,
  • podane leki z godzinami,
  • czy z ucha cokolwiek wyciekało.

Gdy dziecko w nocy ma gorączkę i silny ból, nie czekaj do rana: sprawdź zasady nocnej pomocy lekarskiej. Progi, od których gorączka wymaga reakcji, podaje poradnik o gorączce u dziecka.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Gdy objawy dziecka cię niepokoją, zadzwoń do przychodni albo na nocną i świąteczną pomoc lekarską, a w nagłym stanie pod 112.

Karolina Duda Avatar