RSV u dzieci: objawy, przebieg i kiedy do szpitala

Czym jest RSV i dlaczego dotyka głównie małe dzieci?

RSV to syncytialny wirus oddechowy (ang. respiratory syncytial virus), który atakuje drogi oddechowe. Należy do pneumowirusów, a nazwa wzięła się stąd, że zakażone komórki zlewają się w większe struktury, czyli syncytia.

Najmłodsze dzieci chorują ciężej, bo mają wąskie oskrzeliki, czyli najmniejsze odnogi drzewa oskrzelowego. Obrzęk i śluz łatwo je zatykają, co daje zapalenie oskrzelików, typowe dla dzieci do 2. roku życia. U starszych dzieci drogi oddechowe są szersze, więc ten sam wirus zwykle kończy się katarem i kaszlem.

W Polsce sezon trwa od jesieni do wiosny, ze szczytem w styczniu i lutym. Potocznie mówi się czasem „grypa RSV”, ale to błędna nazwa: RSV nie jest grypą, a szczepienie przeciw grypie przed nim nie chroni.

Jakie są objawy RSV u dziecka?

Na początku są to katar, kaszel, gorączka i ból gardła, czyli to samo, co przy zwykłym przeziębieniu.

• Starsze dziecko: przebieg jak przy przeziębieniu, a po kilku dniach u części dzieci świszczący oddech.
• Niemowlę: niechęć do jedzenia, drażliwość, świszczący oddech. Czasem pojawia się blada, różowawa wysypka.
• Niemowlę poniżej 6. miesiąca życia: bezdech, czyli krótka przerwa w oddychaniu, bywa pierwszym, a czasem jedynym objawem, nawet bez kataru i kaszlu.

Pierwsze 2-3 dni wyglądają jak przeziębienie. Różnica pojawia się później, ale nie u każdego dziecka: u części oddech przyspiesza i robi się świszczący.

Jak przebiega infekcja RSV i ile trwa?

Od zakażenia do pierwszych objawów upływa 2-8 dni, a sama choroba ustępuje zwykle w 1-2 tygodnie, przy czym kaszel trwa najdłużej.

Nie każde dziecko przechodzi przez etap nasilenia.

Czy RSV jest groźne?

To zależy od wieku i stanu zdrowia: u większości dzieci przebieg jest łagodny, ale im młodsze dziecko, tym częściej trafia do szpitala. Według ogólnoświatowej analizy hospitalizacji wymaga ok. 0,4% dzieci do 5. roku życia z zakażeniem RSV. Wśród niemowląt do 6. miesiąca życia jest to ok. 2%.

W sezonie 2022/2023 do polskich szpitali trafiło 20 700 dzieci z RSV, z czego ok. 70% nie skończyło roku (dane Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego). Większość niemowląt przyjmowanych z RSV do szpitala to dzieci wcześniej zdrowe i urodzone o czasie. Dlatego brak chorób przewlekłych nie wyklucza ciężkiego przebiegu u małego niemowlęcia.

Ryzyko ciężkiego przebiegu zwiększają:

• wcześniactwo,
• wiek poniżej 3. miesiąca życia,
• wrodzona wada serca,
• przewlekła choroba płuc,
• choroba nerwowo-mięśniowa,
• niedobór odporności,
• narażenie na dym tytoniowy.

Powikłaniem ciężkiego przebiegu jest niewydolność oddechowa, czyli stan, w którym płuca nie dostarczają organizmowi dość tlenu. Po ciężkim RSV dziecko może też mieć zwiększone ryzyko astmy lub nawracającego świszczącego oddechu.

Kiedy z dzieckiem do szpitala?

Do szpitala jedzie się, gdy dziecko ma kłopot z oddychaniem, bezdech, sinicę albo przestaje pić. Niemowlę z grupy ryzyka powinien obejrzeć lekarz już przy pierwszych objawach.

U niemowlęcia patrzę na oddechy, brzuszek i żebra, a nie na wysokość gorączki. To oddech mówi, jak dziecko sobie radzi.

Pilnie, od razu na SOR lub 112:

• bezdech, czyli przerwy w oddychaniu, także u niemowlęcia bez kataru i kaszlu,
• sinica, czyli sine zabarwienie ust,
• wciąganie międzyżebrzy (skóra między żebrami zapada się przy wdechu) i zapadanie dołków nad- i podobojczykowych,
• ruch skrzydełek nosa,
• bardzo szybki oddech,
• nasilona senność, trudność z wybudzeniem,
• odmowa picia lub karmienia,
• saturacja poniżej 92-93% (wynik pulsoksymetru, urządzenia mierzącego nasycenie krwi tlenem).

Do lekarza tego samego dnia:

• gorsze picie lub jedzenie, mniej mokrych pieluch (to początek odwodnienia),
• świszczący oddech bez duszności,
• dziecko z grupy ryzyka z jakimikolwiek objawami infekcji,
• gorączka u niemowlęcia poniżej 3. miesiąca życia.

Wątpliwości rozstrzyga lekarz. Gdy nie wiesz, do której listy należy to, co widzisz, traktuj to jako pilne.

Jak leczy się RSV u dzieci?

Nie ma leku na samego wirusa, więc leczy się objawy. Łagodny przebieg zostaje w domu, cięższy wymaga w szpitalu tlenu i nawadniania.

W domu najważniejsze jest częste picie i drożny nos przed karmieniem, bo niemowlę z zatkanym nosem nie umie ssać i się męczy. Pomagają:

• oczyszczanie nosa z wydzieliny,
• częste podawanie płynów,
• inhalacje z soli fizjologicznej,
• nawilżanie powietrza w pokoju,
• lek przeciwgorączkowy dobrany do wieku i masy ciała, gdy dziecko ma gorączkę i źle się czuje.

Antybiotyk nie działa na wirusa. Lekarz sięga po niego tylko przy powikłaniu bakteryjnym. Gdy zajęte są dolne drogi oddechowe, może zalecić nebulizację z leków rozszerzających oskrzela. To jego decyzja, nie coś, co podaje się na własną rękę.

Czy potrzebny jest test na RSV?

Zwykle nie, bo lekarz rozpoznaje RSV po objawach i wieku dziecka. Wymaz z nosa (test antygenowy albo PCR, który wykrywa materiał genetyczny wirusa) pomaga odróżnić RSV od grypy i COVID-19 albo zdecydować o izolacji w szpitalu. RTG klatki piersiowej i gazometria bywają potrzebne tylko przy ciężkim przebiegu.

Czy RSV jest zaraźliwe?

Tak, bardzo. Wirus przenosi się drogą kropelkową i przez dotyk, a dziecko może zarażać nawet przed pojawieniem się objawów albo bez nich. Jedno chore dziecko zaraża zwykle kilka osób z otoczenia.

Wirus przeżywa kilka godzin na skórze rąk i na powierzchniach: klamkach, poręczach, zabawkach. Okres zakaźności trwa zwykle 1-3 tygodnie, u najmłodszych do 4 tygodni, więc dziecko bywa zaraźliwe dłużej, niż trwają jego objawy.

Gdy w domu jest niemowlę, a starsze rodzeństwo kicha i kaszle:

• myj ręce po każdym kontakcie z chorym i przed dotknięciem niemowlęcia,
• daj chorym osobne ręczniki,
• czyść zabawki i klamki,
• trzymaj chore rodzeństwo z dala od niemowlęcia,
• nie dopuszczaj do dymu tytoniowego.

Gorączka i kaszel przy RSV

Kiedy gorączka przy RSV wymaga lekarza?

U starszych dzieci powodem do lekarza jest gorączka utrzymująca się kilka dni albo bardzo wysoka. Gorączka u niemowlęcia poniżej 3. miesiąca życia wymaga konsultacji tego samego dnia, jak na liście wyżej. Konkretne progi gorączki u dziecka według wieku i zasady podawania leków przeciwgorączkowych są w osobnym artykule. Gdy objawy z listy „do lekarza tego samego dnia” pojawią się wieczorem albo w weekend, pomoże nocna i świąteczna pomoc lekarska.

Jak długo zostaje kaszel po RSV?

Kaszel po RSV może się utrzymywać mimo ustąpienia gorączki. Do lekarza trzeba wrócić, gdy się nasila albo pojawia się świszczący oddech. Jeśli po infekcji nie mija wcale, pomoże artykuł o przewlekłym kaszlu u dziecka, który rozróżnia rodzaje kaszlu i podaje, po jakim czasie potrzebna jest diagnostyka.

Czy dziecko może zachorować na RSV drugi raz?

Tak. Przebycie infekcji nie daje trwałej odporności, a ponowne zakażenia są częste, zwłaszcza w żłobku.

Jak chronić niemowlę przed RSV?

Podstawą jest higiena i ograniczenie kontaktu niemowlęcia z osobami przeziębionymi w sezonie. Chroni też karmienie piersią i dom bez dymu tytoniowego.

Istnieją dwie formy profilaktyki swoistej:

• przeciwciała monoklonalne podawane niemowlęciu,
• szczepienie kobiety w ciąży.

Są zarejestrowane i zalecane w wielu krajach Europy. O to, co jest dostępne i dla kogo, zapytaj pediatrę lub lekarza prowadzącego ciążę.