Zanim przeczytasz
Bostonka to potoczna nazwa choroby dłoni, stóp i jamy ustnej (po angielsku HFMD, hand, foot and mouth disease). Jest to infekcja wirusowa, która najczęściej dotyka dzieci do 5. roku życia, zwykle łagodna i mijająca sama w 7–10 dni. Rozpoznaje się ją po miejscu zmian: w buzi, na wewnętrznej stronie dłoni i na podeszwach. W domu najważniejsze jest, żeby dziecko piło. Rozpoznanie stawia lekarz.
- Liczby: Wysypka pojawia się w 2.–3. dniu
- Jak: Podawaj chłodne płyny małymi porcjami
- Uwaga: Wirus wydala się ze stolcem tygodniami
- Uwaga: Brak moczu ponad 8 godzin: do lekarza
Jak wygląda bostonka u dziecka?
Bostonka daje pęcherzyki z czerwoną obwódką na wewnętrznej stronie dłoni i na podeszwach oraz bolesne nadżerki w jamie ustnej, czasem także zmiany na pośladkach.
- Buzia: drobne pęcherzyki, 1–3 mm, na języku, podniebieniu i wewnętrznej stronie policzków. Szybko pękają i zamieniają się w nadżerki, które bolą.
- Dłonie i stopy: pęcherzyki o wielkości 3–7 mm na wewnętrznej stronie dłoni i na podeszwach.
- Pośladki i okolica pieluszki: zmiany bywają tu także.
Wysypka zwykle nie swędzi albo swędzi słabo. Częściej boli przy dotyku, więc dziecko może się krzywić, gdy ktoś bierze je za rękę. Szczep Coxsackie A6 częściej daje nietypową, rozsianą wysypkę, także poza dłońmi i stopami, więc zmiany w innych miejscach nie wykluczają bostonki.
Jakie objawy daje bostonka i w jakiej kolejności?
Pierwsza faza, zwana prodromalną, przypomina przeziębienie: gorączka, ból gardła, brak apetytu i rozdrażnienie. Zmiany w buzi pojawiają się po 1–2 dniach, a dopiero potem na skórze. Czasem dochodzi biegunka lub wymioty.
Chorobę wywołują enterowirusy, najczęściej Coxsackie A16 i enterowirus A71, a także Coxsackie A6 i A10. Gorączka trwa zwykle 1–3 dni, wysypka pokazuje się w 2.–3. dniu choroby. Ból w jamie ustnej sprawia, że dziecko odmawia jedzenia i picia, a to grozi odwodnieniem.
Bostonka u niemowlęcia
U niemowlęcia pierwszą oznaką bywa gorsze ssanie i odmowa butelki, bo nadżerki w buzi bolą. Gorączka u niemowlęcia w pierwszych miesiącach życia to zawsze powód do pilnej wizyty, niezależnie od przyczyny. Postępowanie z gorączką u małego dziecka opisuje osobny wpis.
Ile trwa bostonka dzień po dniu?
Od pierwszej gorączki do ustąpienia objawów mija zwykle 7–10 dni.
| Okres | Co się dzieje | Co robi rodzic |
|---|---|---|
| Okres wylęgania, 3–6 dni | Brak objawów, dziecko może już zarażać | Dba o mycie rąk w domu, jeśli w otoczeniu jest chory |
| Dzień 1–3 | Gorączka (zwykle 1–3 dni), ból gardła, marudność, brak apetytu | Podaje płyny, obserwuje pieluszki, w razie cierpienia daje lek przeciwgorączkowy |
| Dzień 2 | Nadżerki w buzi | Poi, obserwuje nawodnienie i apetyt |
| Dzień 2–3 | Pęcherzyki na dłoniach i stopach | Poi, obserwuje nawodnienie i apetyt |
| Dzień 4–7 | Pęcherzyki przysychają i goją się bez blizn, chyba że dojdzie do nadkażenia bakteryjnego | Nadal pilnuje picia i higieny rąk, dziecko wciąż zaraża |
| Do 10. dnia | Nadżerki w buzi goją się najdłużej | Ocenia, czy dziecko może wrócić do przedszkola |
| Po 3–6 tygodniach | Łuszczy się skóra dłoni i stóp, może zejść paznokieć | Nie robi nic, zmiana jest przejściowa |
Ból w buzi bywa największy w drugim i trzecim dniu, gdy nadżerki dopiero pękają. Wtedy stawiam picie przed jedzeniem: dziecko, które pije, poradzi sobie z mniejszym apetytem.
Ile dni dziecko z bostonką zaraża?
Najbardziej zaraża w pierwszym tygodniu choroby, ale wirus bywa wydalany ze stolcem jeszcze kilka tygodni po ustąpieniu objawów. Zarażać można także przed pojawieniem się pierwszych objawów, w okresie wylęgania. Okno zakaźności jest więc dłuższe niż sama choroba.
Bostonkę nazywa się chorobą brudnych rąk, bo wirus przenosi się drogą fekalno-oralną, czyli przez kał i nieumyte ręce. Dziecko zaraża przez:
- ślinę, wydzielinę z nosa i gardła,
- płyn z pęcherzyków,
- kał, zwłaszcza przy zmianie pieluszki,
- zabawki i inne przedmioty, których dotykały zakażone ręce.
Zachorowania są najczęstsze w późnym lecie i jesienią. Zarazić mogą się też domownicy, w tym dorośli.
Kiedy dziecko może wrócić do przedszkola?
Jako praktyczną zasadę przyjmuje się powrót, gdy spełnione są trzy warunki:
- dziecko nie ma gorączki,
- je i pije,
- pęcherzyki są przyschnięte.
Ostatecznie decydują regulamin placówki i pediatra, bo przy bostonce nie ma obowiązkowej izolacji ani zaświadczenia o zdrowiu. Według mnie dokładne mycie rąk po każdej zmianie pieluszki przez kolejne tygodnie znaczy więcej niż dodatkowe dni w domu.
Jak leczyć bostonkę u dziecka w domu?
Leczenie jest objawowe, bo nie ma ani leku przeciwwirusowego, ani szczepionki.
- Nawodnienie: podawaj chłodne płyny małymi porcjami, często i bez pospiechu.
- Jedzenie: wybieraj potrawy miękkie i chłodne, unikaj kwaśnych i słonych, bo podrażniają nadżerki.
- Gorączka i ból: podawaj paracetamol lub ibuprofen według ulotki i masy ciała dziecka. Nie podawaj kwasu acetylosalicylowego.
- Kąpiel: możesz kąpać dziecko.
Różnice między tymi substancjami opisuje osobny wpis: paracetamol czy ibuprofen.
Kiedy z bostonką do lekarza?
Do lekarza trzeba iść, gdy dziecko przestaje pić albo pojawiają się objawy neurologiczne.
Odwodnienie:
- suche usta,
- płacz bez łez,
- brak moczu przez ponad 8 godzin,
- odmowa picia.
Objawy neurologiczne i ogólne:
- apatia i trudność z wybudzeniem,
- silny ból głowy, sztywność karku, światłowstręt,
- drgawki,
- przyspieszony oddech lub duszność,
- gorączka powyżej 39°C, która nie spada po lekach.
Enterowirus A71 rzadko wiąże się z powikłaniami neurologicznymi, takimi jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, dlatego na takie objawy nie wolno czekać. Rozpoznanie stawia się na podstawie objawów i wyglądu zmian, badania robi się rzadko, tylko przy nietypowym przebiegu. Przy wątpliwościach skonsultuj się z pediatrą. W nocy i w weekend, gdy przychodnia jest zamknięta, pomoc daje nocna pomoc lekarska.
Jak odróżnić bostonkę od ospy, opryszczki i anginy?
Rozstrzyga miejsce zmian, bo wysypkę na wewnętrznej stronie dłoni i na podeszwach daje niewiele chorób.
| Choroba | Gdzie są zmiany | Jak wyglądają | Co jeszcze |
|---|---|---|---|
| Bostonka | Buzia, dłonie, stopy, czasem pośladki | Pęcherzyki z czerwoną obwódką, nadżerki w buzi | Zwykle nie swędzi, boli |
| Ospa wietrzna | Tułów, twarz, owłosiona skóra głowy | Zmiany w różnych stadiach jednocześnie | Swędzi |
| Opryszczkowe zapalenie jamy ustnej | Dziąsła i okolice ust | Obrzęknięte, krwawiące dziąsła | Bez wysypki na dłoniach |
| Angina | Migdałki | Naloty na migdałkach | Bez pęcherzyków na skórze |
| Szkarlatyna | Skóra | Drobna, szorstka wysypka | Malinowy język |
Z anginą bostonkę łatwo pomylić, bo w obu chorobach boli gardło i jest gorączka. Rozstrzyga obejrzenie dłoni, stóp i podniebienia. Rodzic, który podejrzewa ospę, znajdzie pełny obraz zmian we wpisie o objawach ospy wietrznej. Herpangina to z kolei enterowirusowe zapalenie gardła z pęcherzykami, ale bez wysypki na dłoniach.
Czy po bostonce schodzą paznokcie?
Czasem tak. Po 3–6 tygodniach od choroby płytka paznokcia może się oddzielić, co nazywa się onychomadezą. Nie boli, a paznokieć odrasta.
Czy na bostonkę można zachorować drugi raz?
Tak, bo wywołuje ją wiele różnych enterowirusów, a przebycie choroby nie chroni przed zachorowaniem wywołanym innym. Na bostonkę nie ma szczepienia, więc profilaktyka opiera się na higienie: mycie rąk po zmianie pieluszki i przed jedzeniem, mycie zabawek i osobne ręczniki dla chorego dziecka.
