Zanim przeczytasz
Szkarlatyna u dziecka (płonica) to bakteryjna choroba zakaźna wywołana przez paciorkowce grupy A. Najczęściej dotyczy dzieci w wieku 3-10 lat. Nagła gorączka z bólem gardła, po której pojawia się drobna, szorstka wysypka, pasuje do szkarlatyny, więc jeszcze tego samego dnia skontaktuj się z lekarzem. Rozpoznanie stawia lekarz, a leczenie wymaga antybiotyku przyjmowanego do końca zalecanej kuracji, bo dopiero wtedy dziecko jest chronione przed powikłaniami.
- Dlaczego: pełna kuracja chroni przed powikłaniami serca i nerek
- Liczby: wylęganie zwykle 1-5 dni, antybiotyk około 10 dni
- Jak: sprawdź, czy wysypka blednie pod uciskiem
- Uwaga: o powrocie do przedszkola decyduje lekarz
Co to jest szkarlatyna i skąd się bierze?
Gorączkę i wysypkę wywołuje toksyna erytrogenna, którą wytwarzają paciorkowce beta-hemolizujące grupy A (Streptococcus pyogenes). Te same bakterie powodują też anginę paciorkowcową, różę i liszajec. Chorują głównie dzieci w przedszkolu i szkole, a zachorowań przybywa jesienią i wczesną wiosną.
Do zakażenia dochodzi trzema drogami:
- drogą kropelkową, w bliskim kontakcie z chorym,
- przez wspólne przedmioty, takie jak zabawki i ręczniki,
- od osoby z anginą paciorkowcową albo od bezobjawowego nosiciela.
Jakie są pierwsze objawy szkarlatyny u dziecka?
Choroba zaczyna się nagle. Objawy poprzedza okres wylęgania, zwykle 1-5 dni. Potem narastają w tej kolejności:
- gorączka, która może sięgnąć 39-40°C,
- ból gardła,
- ból brzucha i wymioty,
- powiększone węzły chłonne szyjne,
- język z białym nalotem.
Dopiero wysypka, która pojawia się po gorączce i bólu gardła, zwykle rozstrzyga, że trzeba myśleć o szkarlatynie.
Jak wygląda wysypka przy szkarlatynie?
Wysypka to drobne czerwone punkciki, które zlewają się w rumień. Jej układ jest dość charakterystyczny:
- zaczyna się na szyi i tułowiu, potem obejmuje zgięcia łokci, pachy i pachwiny,
- w dotyku jest szorstka jak papier ścierny, a czasem swędzi,
- pod naciskiem palca blednie, co warto sprawdzić od razu,
- na twarzy policzki są zaczerwienione, a skóra wokół ust i nosa pozostaje blada (trójkąt Fiłatowa),
- w zgięciach stawów mogą być widoczne czerwone, linijne zmiany, czyli linie Pastii.
Obok wysypki zmienia się język: z białego nalotu staje się malinowy, nazywany też truskawkowym. Wysypka, która nie blednie pod uciskiem, to sygnał alarmowy wymagający natychmiastowej pomocy.
Jak przebiega szkarlatyna dzień po dniu?
Przy leczeniu gorączka i ból gardła szybko się poprawiają, a łuszczenie skóry po kilkunastu dniach od wysypki to normalny etap choroby, nie nawrót.
| Etap | Kiedy | Co widać |
|---|---|---|
| Wylęganie | zwykle 1-5 dni po kontakcie | brak objawów |
| Początek choroby | doby 1-2 | nagła gorączka, ból gardła |
| Wysypka | po gorączce, zwykle w ciągu doby-dwóch | drobna, szorstka, blednie pod uciskiem |
| Malinowy język | około 4. doby | język po białym nalocie robi się malinowy |
| Złuszczanie naskórka | po kilkunastu dniach od wysypki | łuszczy się skóra dłoni i stóp |
Radzę rodzicom zapisać na kartce dzień rozpoczęcia antybiotyku i temperaturę dziecka z kolejnych dni. Ułatwia to rozmowę z lekarzem przy kontroli i pokazuje, czy poprawa idzie w dobrym tempie.
Jak lekarz rozpoznaje szkarlatynę?
Lekarz ogląda gardło i skórę, a potwierdzenie daje zwykle wymaz z gardła albo szybki test na paciorkowce wykonany w gabinecie. Wynik pokazuje, czy za bólem gardła stoją paciorkowce, czy wirus, a od tego zależy, czy dziecko potrzebuje antybiotyku.
Jak leczy się szkarlatynę u dziecka?
Lekarz przepisuje antybiotyk, który dziecko przyjmuje przez cały zalecony czas, zwykle około 10 dni, także wtedy, gdy czuje się już dobrze. Przerwanie kuracji zwiększa ryzyko powikłań, a pełna kuracja skraca czas zakaźności. Domowe sposoby nie zastąpią antybiotyku, bo szkarlatyna jest chorobą bakteryjną. Leczenie prowadzi lekarz i z nim ustala się każdą zmianę w kuracji.
Zwykle dziecko leczy się w domu. Szpital jest potrzebny tylko przy ciężkim przebiegu albo powikłaniach. W domu pomaga leczenie objawowe:
- zapewnij dziecku odpoczynek,
- często podawaj płyny (nawadnianie),
- przy gorączce podaj lek przeciwgorączkowy dla dziecka zgodnie z zaleceniem lekarza,
- pilnuj, by dziecko nie drapało skóry.
Ile dziecko zaraża i kiedy może wrócić do przedszkola?
Bez leczenia dziecko zaraża długo, a po rozpoczęciu antybiotyku zakaźność szybko spada, zwykle po około dobie. O powrocie do przedszkola lub szkoły decyduje lekarz. Lekarz prowadzący może zalecić wizytę kontrolną po zakończeniu kuracji i około tygodnia rekonwalescencji w domu.
W domu, do decyzji lekarza:
- trzymaj dziecko w izolacji, bez przedszkola, szkoły i zabaw z innymi dziećmi,
- dawaj mu osobny ręcznik i kubek,
- obserwuj rodzeństwo i zgłoś lekarzowi ból gardła u innego dziecka.
Jako była nauczycielka radzę zawsze powiedzieć przedszkolu lub szkole o rozpoznaniu, bo dzieci z grupy, które skarżą się na gardło, powinny wtedy pójść do lekarza. Nie posyłaj też dziecka „na próbę” przed końcem zalecanego odpoczynku.
Czy szkarlatyna u dziecka jest groźna?
Leczona szkarlatyna zwykle przebiega bez następstw. Groźne są powikłania po chorobie nieleczonej albo po przerwanej kuracji:
- gorączka reumatyczna,
- kłębuszkowe zapalenie nerek,
- zapalenie mięśnia sercowego.
Wizyta kontrolna po chorobie pozwala je wychwycić.
Z czym można pomylić szkarlatynę?
Od wirusowych infekcji odróżnia ją głównie to, że zwykle nie daje kataru ani kaszlu.
| Choroba | Czym się różni |
|---|---|
| Angina wirusowa | katar i kaszel |
| Ospa wietrzna | pęcherzyki zamiast drobnych, szorstkich punkcików |
| Trzydniówka | wysypka pojawia się po spadku gorączki |
| Odra | kaszel, zapalenie spojówek, wysypka od głowy |
Pęcherzyki ospy opisuje osobny tekst: wysypka przy ospie wietrznej.
Czy niemowlę może zachorować na szkarlatynę?
Rzadko, bo do około 6. miesiąca życia chronią je przeciwciała od matki. Niemowlę z gorączką i wysypką powinien jednak zobaczyć lekarz, niezależnie od rozpoznania.
Czy można zachorować na szkarlatynę drugi raz?
Tak, przechorowanie nie daje trwałej odporności, a szczepionki przeciw szkarlatynie nie ma. Chronią higiena rąk i niedzielenie się kubkami. Dlatego w grupie przedszkolnej nie wolno lekceważyć bólu gardła, nawet jeśli dziecko już kiedyś chorowało.
Kiedy z dzieckiem pilnie do lekarza?
Pilnej pomocy wymagają objawy, które świadczą o ciężkim przebiegu albo o powikłaniu:
- wysypka, która nie blednie pod uciskiem (wybroczyny): natychmiastowa pomoc,
- dziecko jest apatyczne i trudno je dobudzić,
- dziecko nie pije i mało siusia,
- pojawia się duszność albo ślinienie się, bo dziecko nie może przełknąć,
- gorączka nie spada po 48-72 godzinach antybiotyku,
- w tygodniach po chorobie występują obrzęki albo ciemny lub krwisty mocz,
- dziecko skarży się na ból i obrzęk stawów.
Progi gorączki i wskazówki, dokąd iść w nocy i w weekend, są w tekście o sygnałach alarmowych przy gorączce.
