Zanim przeczytasz
Szczepienia zalecane to szczepienia z Programu Szczepień Ochronnych (PSO) spoza kalendarza obowiązkowego, wykonywane za zgodą rodzica: przeciw meningokokom, ospie wietrznej, grypie, HPV, wirusowemu zapaleniu wątroby typu A (WZW A) i kleszczowemu zapaleniu mózgu (KZM). O tym, czy są bezpłatne, decyduje wykaz Ministra Zdrowia, a nie sama obecność w PSO. Dla populacji ogólnej potwierdzone jest bezpłatne szczepienie przeciw HPV po ukończeniu 9 do 14 lat. Wybór preparatów ustala się w przychodni podstawowej opieki zdrowotnej (POZ).
Czym szczepienia zalecane różnią się od obowiązkowych?
Szczepienia obowiązkowe u dzieci do 2. roku życia są finansowane z budżetu Ministra Zdrowia i bezpłatne (dane GIS). Przy szczepieniach zalecanych o podaniu preparatu decyduje rodzic po rozmowie z lekarzem lub pielęgniarką w POZ. O statusie finansowym szczepionki zalecanej przesądza coroczne obwieszczenie Ministra Zdrowia, a nie sam wpis do kalendarza.
| Kategoria szczepienia | Wymóg formalny | Źródło finansowania | Przykłady z kalendarza |
|---|---|---|---|
| Obowiązkowe | Wynika z przepisów prawa | Budżet państwa (bezpłatne w POZ) | Pneumokoki (PCV), rotawirusy, szczepionka 6w1 |
| Zalecane bezpłatne | Dobrowolne, za zgodą rodzica | Wykaz Ministra Zdrowia | HPV po ukończeniu 9 do 14 lat |
| Zalecane odpłatne | Dobrowolne, za zgodą rodzica | Koszt zakupu po stronie rodzica | Preparaty nieumieszczone w wykazie Ministra Zdrowia |
Częstym błędem rodziców jest traktowanie niektórych powszechnych szczepień jako zalecanych, podczas gdy należą one do grupy obowiązkowej. Obowiązkowe jest szczepienie przeciw rotawirusom dla dzieci urodzonych po 31 grudnia 2020 roku. Pierwszą dawkę podaje się doustnie po 6. tygodniu życia, nie później niż przed ukończeniem 12. tygodnia. Obowiązkowe są też szczepionki przeciw pneumokokom (PCV) oraz szczepionki skojarzone 6w1.
Radzę zacząć rozmowę w POZ od pytania, czy dane szczepienie jest w aktualnym wykazie bezpłatnych szczepień, a nie ile kosztuje.
Jakie są szczepienia zalecane dla dzieci?
| Szczepienie | Zalecany wiek dziecka | Uwaga |
|---|---|---|
| Meningokoki (MenB oraz MenACWY lub MenC) | Od 2. miesiąca życia do ukończenia 18 lat | Dwie odrębne szczepionki: przeciw grupie B oraz przeciw grupom A, C, W, Y |
| Ospa wietrzna (VZV) | Od 13. miesiąca życia do 19. roku życia | Obowiązkowa tylko dla osób szczególnie narażonych |
| Grypa (IIV lub LAIV) | Od 6. miesiąca (IIV) lub od 24. miesiąca do 18 lat (LAIV) | Szczepionka inaktywowana lub donosowa, powtarzana co sezon |
| Ludzki wirus brodawczaka (HPV) | Po ukończeniu 9 do 14 lat | Program powszechny, od 1 września 2024 także w szkołach podstawowych |
| Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A) | Od 13. miesiąca życia do 19. roku życia | Zalecane w PSO |
| Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) | Od 13. miesiąca życia do 19. roku życia | Zalecane w PSO |
Zestawienie odzwierciedla ramy ustalone przez Głównego Inspektora Sanitarnego.
Kiedy zaleca się szczepienie na meningokoki?
Szczepionka na meningokoki jest zalecana dzieciom od ukończenia 2. miesiąca życia do 18 lat. Zalecane uodpornienie obejmuje dwa preparaty: MenB przeciw meningokokom grupy B oraz MenACWY lub MenC. Meningokoki mogą wywoływać sepsę oraz zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.
Czy warto szczepić dziecko na meningokoki?
To zależy od oceny ryzyka i decyzji rodziców podjętej z pediatrą. Szczepienie przeciw meningokokom znajduje się w części zalecanej kalendarza, a o jego finansowaniu decyduje aktualny wykaz Ministra Zdrowia. Kryteriami rozmowy z lekarzem w POZ są wiek dziecka i ewentualna grupa ryzyka.
Kiedy zaleca się szczepionkę na ospę?
Szczepionka na ospę wietrzną jest zalecana od 13. miesiąca życia do 19. roku życia. Schemat podania szczepionki przeciw wirusowi ospy wietrznej (VZV) ustala lekarz podczas kwalifikacji. Zakażenie wirusem VZV, czyli ospa wietrzna u dziecka, może prowadzić do powikłań zdrowotnych.
Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego określa, że szczepienie przeciw ospie wietrznej jest obowiązkowe tylko dla osób szczególnie narażonych. W przypadku dzieci z zaburzeniami odporności lub przed przeszczepem schemat ustala lekarz. W populacji ogólnej szczepienie pozostaje zalecane.
Jaka jest szczepionka na grypę dla dzieci?
Szczepionka na grypę dla dzieci jest zalecana od ukończenia 6. miesiąca życia. Od 6. miesiąca podaje się szczepionkę inaktywowaną (IIV). Od ukończenia 24. miesiąca do 18 lat dostępna jest też szczepionka donosowa, żywa (LAIV).
Sezonowa grypa u dziecka wymaga corocznej profilaktyki: szczepienie powtarza się w każdym sezonie jesienno-zimowym.
Kiedy rozważyć szczepienie przeciw HPV, WZW A i KZM?
Ochronę przed WZW A i KZM zaleca się od 13. miesiąca życia, natomiast przed HPV po ukończeniu 9 lat:
- HPV: bezpłatne szczepienie HPV przysługuje dziewczętom i chłopcom po ukończeniu 9 do 14 lat w ramach programu powszechnego, od 1 września 2024 roku także w szkołach podstawowych (NIZP PZH).
- WZW A: szczepienie zalecane od 13. miesiąca życia do 19. roku życia.
- KZM: szczepienie zalecane od 13. miesiąca życia do 19. roku życia.
Które szczepienia zalecane są bezpłatne?
Bezpłatne są wyłącznie te szczepienia zalecane, które Minister Zdrowia wymieni w osobnym obwieszczeniu. Obecność szczepionki w PSO nie przesądza o pokryciu kosztów ze środków publicznych. Dla populacji ogólnej bezpłatne jest szczepienie przeciw HPV po ukończeniu 9 do 14 lat.
Wykaz zmienia się co roku, więc przed wizytą sprawdź:
- datę obwieszczenia Ministra Zdrowia z wykazem bezpłatnych szczepień zalecanych (na przykład obwieszczenie z 3 października 2024 roku);
- rocznik komunikatu w sprawie PSO: dla 2025 roku komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego ogłoszono 31 października 2024 roku (Dz. Urz. MZ 2024, poz. 93);
- czy dziecko należy do grupy ryzyka: takie dzieci, na przykład z zaburzeniami odporności lub przed przeszczepem, kwalifikuje lekarz.
Jak połączyć szczepienia zalecane z kalendarzem?
Terminy szczepień zalecanych i obowiązkowych układa się z lekarzem lub pielęgniarką w POZ. Punkt odniesienia daje kalendarz szczepień dziecka. Gdy w grę wchodzi obowiązkowa szczepionka 6w1, odstępy między kolejnymi dawkami preparatów ustala lekarz prowadzący.
Badania naukowe potwierdzają, że szczepienia nie wywołują autyzmu (stanowisko WHO i PTP). Utrzymanie poziomu zaszczepienia rzędu 90 do 95% buduje odporność populacyjną, która chroni także dzieci niemogące przyjąć szczepionki (GIS).
Co robić po szczepieniu zalecanym?
Po podaniu szczepionki należy obserwować stan ogólny dziecka. Występujący po podaniu odczyn poszczepienny ma zazwyczaj charakter łagodny i krótkotrwały.
Wszelkie nasilające się objawy poszczepienne lub niepokojące sygnały alarmowe należy niezwłocznie skonsultować z lekarzem.
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Serwis nie udziela konsultacji medycznych, a o doborze szczepień decyduje lekarz.
