Szczepienie HPV dla dzieci: dla kogo bezpłatne i ile dawek

Czym jest szczepienie przeciw HPV i przed czym chroni?

To szczepienie profilaktyczne przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV), które uczy organizm wytwarzać przeciwciała zanim dojdzie do zakażenia. Chroni przed nowotworami wywoływanymi przez typy wysokoonkogenne u obu płci oraz przed kłykcinami kończystymi (ta druga ochrona dotyczy szczepionki 9-walentnej). HPV to wirus DNA, a sklasyfikowano ponad 200 jego typów. Według NFZ zetknie się z nim w ciągu życia 80% ludzi. Przenosi się głównie przez kontakty seksualne, także przez kontakt skóry ze skórą w okolicy genitaliów.

Szczepionka zawiera cząstki wirusopodobne (VLP) z oczyszczonego białka kapsydu wirusa. Nie ma w niej żywego wirusa ani jego DNA, więc nie może wywołać zakażenia. Nie leczy też zakażenia, które już trwa, dlatego podaje się ją przed kontaktem z wirusem.

Typy wirusa dzielą się według tego, co wywołują:

• typy niskoonkogenne powodują brodawki zwykłe i płaskie, kłykciny kończyste oraz brodawki krtani;
• typy wysokoonkogenne odpowiadają za raka szyjki macicy, pochwy i sromu, raka prącia, raka odbytu oraz nowotwory jamy ustnej, nosogardzieli, nasady języka, migdałków i okolic głowy i szyi u obu płci.

Dla kogo szczepienie HPV jest bezpłatne?

Bezpłatnie szczepi się dziewczęta i chłopców od ukończenia 9 lat do dnia 14. urodzin. Szczepienie finansuje NFZ w ramach powszechnego programu szczepień przeciw HPV. „Do ukończenia 14 lat” oznacza tu „do dnia 14. urodzin”, i to jest najczęstsze nieporozumienie.

Rozróżniam te dwa uprawnienia, bo to nie to samo. „Bezpłatne w programie” działa bez recepty i obejmuje szczepienie rozpoczęte przed 14. urodzinami. „Refundowane na receptę” to osobna ścieżka dla szerszego przedziału wieku.

Program ruszył 1 czerwca 2023 r. i obejmował wtedy tylko 12- i 13-latków. Obecne zasady obowiązują od 1 września 2024 r.

Ile dawek i w jakich odstępach?

Przy starcie przed 14. urodzinami wystarczą 2 dawki w odstępie od 6 do 12 miesięcy.

• Start przed 14. urodzinami: 2 dawki, druga po 6-12 miesiącach od pierwszej.
• Druga dawka po 14. urodzinach: możliwa od 15.05.2025 r., jeśli pierwsza była podana wcześniej.
• Start po 14. urodzinach: 3 dawki, schemat ustala lekarz według Charakterystyki Produktu Leczniczego (ChPL).

Wynika to z pytań i odpowiedzi Ministerstwa Zdrowia, a reguła działa bez względu na rocznik. Wcześniej taką możliwość mieli tylko urodzeni w 2010 r. Zmiana dotyczy szczególnie dzieci, które późno zaczęły szczepienie w POZ albo w szkole.

Przy dziecku tuż przed 14. urodzinami liczy się data pierwszej dawki, nie drugiej. Trzynastolatek może więc zacząć bezpłatne szczepienie teraz i dokończyć je bezpłatnie po urodzinach.

Wiek 9-14 lat uznano za najlepszy, bo odpowiedź poszczepienna jest wtedy znacznie lepsza niż u starszych, a schemat to tylko 2 dawki.

Cervarix czy Gardasil 9: czym różnią się szczepionki?

W programie są dwa preparaty i oba obejmują typy 16 i 18, najsilniej związane z nowotworami. Różni je liczba typów wirusa, przed którymi chronią.

Typy 6 i 11 są niskoonkogenne (zakres typów wg babkamedica.pl), stąd ochrona przed kłykcinami. Dla chłopców dostępne są te same dwa preparaty. O szczepieniu i wyborze preparatu decyduje lekarz podczas kwalifikacji.

Gdzie zaszczepić dziecko i jak je zapisać?

Bezpłatne szczepienie wykonuje się w POZ, który szczepi dzieci, albo w szkole biorącej udział w programie. Przed każdą dawką lekarz przeprowadza kwalifikację do szczepienia.

W przychodni POZ

Szczepienie w programie można wykonać w każdym POZ, który szczepi dzieci i młodzież. Recepta nie jest potrzebna, więc nie trzeba umawiać wizyty tylko po nią. Zapis zrobisz w rejestracji albo przez Internetowe Konto Pacjenta (IKP) i aplikację mojeIKP.

W szkole

Od 1 września 2024 r. lekarz i pielęgniarka z POZ mogą szczepić uczniów w szkołach, za zgodą dyrektora, na przykład w gabinecie profilaktyki zdrowotnej. Jak podała powiatowa stacja sanitarno-epidemiologiczna w Brzegu, nie ma znaczenia, w którym POZ dziecko ma deklarację ani jaką ma podstawę ubezpieczenia. Szczepienie wymaga pisemnej zgody przedstawiciela ustawowego na wzorze. Decyzję podejmuje rodzic, potem lekarz po badaniu kwalifikacyjnym. Rodzic może upoważnić inną osobę, by towarzyszyła dziecku.

Jakie skutki uboczne może dać szczepionka HPV?

Profil odczynów jest podobny dla wszystkich szczepionek przeciw HPV, a jedynym objawem ogólnym częstszym niż po placebo jest przemijająca gorączka.

• Miejscowo: ból, rumień i obrzęk w miejscu wkłucia.
• Ogólnie: przemijający stan podgorączkowy lub gorączka (u ponad 10% zaszczepionych, według pacjent.gov.pl).

Typowe reakcje po szczepieniach opisuje tekst o odczynie poszczepiennym u dziecka. Szczepienia przeciw HPV należą do najwnikliwiej przebadanych pod kątem bezpieczeństwa, a odczyny wyglądają tak samo u dziewcząt i chłopców. Szczepionka nie zawiera żywego wirusa, więc nie może zakazić. Niepokojące objawy po szczepieniu zgłoś lekarzowi, który kwalifikował dziecko.

Czy szczepienie HPV jest obowiązkowe?

Nie. To szczepienie zalecane: w Programie Szczepień Ochronnych należy do grupy zalecanych, bezpłatnych. Decyzję podejmuje rodzic. W szkole szczepienie też ma charakter zalecany. Co jeszcze dziecko ma dostać w 14. roku życia, sprawdzisz w kalendarzu szczepień na 2026 rok, który zestawia szczepienia obowiązkowe i zalecane w jednej tabeli.

Po co szczepić chłopców?

Chłopcy też chorują na nowotwory związane z HPV. Program obejmuje ich na tych samych zasadach co dziewczęta.

• Wirus wiąże się u mężczyzn z rakiem prącia, odbytu oraz głowy i szyi.
• Szczepionka 9-walentna zapobiega też kłykcinom kończystym.
• Zaszczepieni chłopcy przerywają łańcuch zakażeń, co pośrednio chroni kobiety.

Czy starsze dziecko też można zaszczepić?

Tak, preparaty dostępne w Polsce nie mają górnej granicy wieku. Szczepienie po 14. urodzinach, gdy nie było pierwszej dawki, jest poza programem i wymaga 3 dawek. Skuteczność jest mniejsza, bo starsza osoba mogła mieć już kontakt z wirusem, dlatego najlepiej szczepić przed rozpoczęciem życia płciowego. Dla 9-18 lat refundowana jest jedna szczepionka (zasady w tabeli wyżej).